Maarssenbroekers laten zich bijpraten over armoede: 'Voor mijn visite koop ik nu cake in plaats van een gebakje'

Veel Nederlanders hadden gehoopt dat Prinsjesdag ze wat financiële ruimte zou geven, maar uit de Miljoenennota blijkt dat niet voor iedereen te lukken. De kabinetsplannen houden de bezoekers op de eerste themabijeenkomst over geld van de organisatie Leef maatschappelijke dienstverlening in de bibliotheek in Maarssenbroek dan ook flink bezig. Leef ziet een nieuwe groep armen die in paniek handelt: "Mensen in de bijstand weten vaak precies welke potjes er zijn, mensen met middeninkomens totaal niet."

'Slim omgaan met minder geld' heet de eerste bijeenkomst. "Maar laat het woordje minder maar weg", zegt de 80-jarige Lies, die een paar maanden geleden haar man verloor en daardoor nu krap bij de kas zit. Carla Wools, die in haar dagelijks leven budgetcoach is en als sociaal raadsvrouw verbonden is aan Leef organiseert de bijeenkomsten. Zij heeft ervaring met verschillende groepen mensen, zoals werknemers, werkgevers en gezinnen. Ze geeft de workshops met haar collega's en vrijwilligers Anne van der Kaaden en Bibi Prummel.

Ongeopende enveloppen

"Kijk wat er binnenkomt en waar je je geld aan uitgeeft", vertelt Carla altijd. Veel mensen hebben volgens haar vaak niet het overzicht. Inzicht geven in wat de inkomsten en uitgaven zijn, is daarom het eerste wat zij samen met haar klanten doet. Advies geeft ze vaak bij de mensen thuis. "Vaak hebben ze niet alle administratie bij zich als ze naar ons kantoor komen. Een ander voordeel is dat je thuis ook meteen ziet hoe ze leven. Een stapel ongeopende enveloppen is een groot signaal voor ons." Het doel van de stichting is om de mensen op weg te helpen zodat ze uiteindelijk zelfstandig controle over hun financiën hebben.

Als je pas naar de dokter gaat op het moment dat je klachten hebt, dan ben je al te laat

• Vrijwilligers Leef maatschappelijke dienstverlening

Veel regelingen onbekend

Er zijn veel regelingen en voorzieningen, maar de meeste mensen weten daar volgens de vrijwilligers niet of weinig van af. Fenna is een van de aanwezigen bij de bijeenkomst, zij werkt als vrijwilliger bij Stichting Leergeld. "Ik ben hier om te kijken of ik voor mijn werk nieuwe dingen kan leren", vertelt ze. Die stichting laat kinderen weer meedoen door bijvoorbeeld een fiets of een computer voor ze te regelen, of de contributie van de sportvereniging waar de kinderen lid van willen worden te vergoeden. Ook Fenna ziet in haar werk dat veel mensen de stichting maar moeilijk weten te vinden.

Anne en Bibi: "Wat je vaak ziet gebeuren is dat de mensen uit de nieuwe groep armen spullen voor de kinderen kopen en daarna bij ons aankloppen dat ze geen geld meer hebben voor de vaste lasten. Het zijn vaak mensen met middeninkomens die tot nu toe nooit hulp hebben hoeven vragen omdat ze het altijd zelf hebben gered. Daardoor zijn ze het ook niet gewend om ergens aan te kloppen. Wat nu gebeurt is dat ze pas naar de dokter gaan op het moment dat ze klachten hebben, dan ben je al te laat. We hadden ze eerder kunnen helpen".

Er zijn drie problemen: niet weten waar je hulp kan krijgen, telkens veranderende regelingen en de digitalisering

• Vrijwilligers Leefmd

Systeemfout

Volgens de vrijwilligers klopt er veel niet aan het sociale systeem. Ten eerste moet je maar weten dat een bepaalde regeling bestaat, het wordt je niet aangeboden. En het zelf uitzoeken kost volgens hen veel tijd en moeite. "We merken nu dat mensen met middeninkomens de slechtste beslissingen nemen, omdat ze er niet over hebben nagedacht en in paniek handelen terwijl er vaak eerder hulp mogelijk is. Vaak kan je kwijtschelding aanvragen voor gemeentelijke belastingen. En de huisraadregeling is ook goed om te kennen".

Ten tweede helpt het volgens de organisatie niet dat de regelingen vrijwel jaarlijks wijzigen. "Je moet telkens alert blijven en graven naar nieuwe potjes, dit is vermoeiend", aldus Carla. Tot slot maakt de digitalisering het er vooral bij oudere mensen niet gemakkelijker op om uit te vinden voor welke regeling ze in aanmerking kunnen komen.

Angst voor toeslagen

Het kabinet doet wel een beroep op werkgevers om de salarissen te verhogen zodat de koopkracht van hun werknemers verbetert, maar zo simpel is het niet volgens Carla. ''Het gevaar is dan dat je aan het einde van het jaar de ontvangen toeslagen moet terugbetalen, omdat je opeens boven de toegestane inkomensgrens zit en daar zitten mensen helemaal niet op te wachten. Dan maar liever niet aanvragen denken ze dan."

Hoe kom ik rond?

Dat is de vraag die in de hoofden van de nieuwe groep armen spookt volgens de vrijwilligers. De een teert in op zijn spaargeld, de andere groep heeft nooit gespaard volgens Carla. Daarom is het volgens haar belangrijk om naast een potje voor de vaste lasten en huishoudelijke uitgaven ook reserveringen aan te houden zoals voor de apk waarvan je al weet dat die aan gaat komen.

Dat kan volgens haar met het drie-rekeningen-stelsel: zorg voor een bankrekening waarop de inkomsten worden gestort, een rekening voor de variabele uitgaven en een spaarrekening voor reserveringsuitgaven. "Keer het liefst wekelijks een bepaald bedrag van de eerste naar de tweede rekening aan jezelf uit. Als dat bedrag op is dan weet je dat je maandag een nieuw bedrag krijgt. Dat geeft rust."

Mensen met een laag inkomen weten vaak tot op de cent wat ze uitgeven, de nieuwe groep heeft dat nooit hoeven doen en moet het nu leren

• Vrijwilligers Leef maatschappelijke dienstverlening

Vrijwel iedereen herkent de ouderwetse huishoudspaarpot die Carla tijdens de bijeenkomst toont. Een aantal vertellen dat ze al op die manier voor specifieke doelen sparen maar dan in enveloppen. "Voor mijn visite serveer ik een plakje cake in plaats van een gebak, is toch goedkoper", vertelt Lies als ook de aanwezigen tips mogen geven. Want volgens Bibi kan je ook van elkaar veel leren.

Maak het bespreekbaar

De vrijwilligers roepen daarom op om het onderwerp bespreekbaar te maken. Zoek daarom eerst hulp klinkt het luid en duidelijk tijdens de bijeenkomst. Dit kan volgens de organisatie tegenwoordig al bij de bibliotheek die meer is dan alleen een plek om boeken te lenen, dit is ook de reden dat de bijeenkomst hier wordt gehouden.

Ten tweede drukken ze iedereen op het hart om geen snelle beslissingen te nemen, vooral omdat je in een panieksituatie de gevolgen ervan niet kan overzien. De tijd ervoor nemen dwingt je om helder na te denken. Ten derde kan het mentaal al helpen om je zorgen in je eigen kring te delen, al is het maar met één persoon. "Je kunt je vrienden verliezen maar ook juist tips krijgen of horen dat de ander ook in een soortgelijke situatie zit. Een lotgenoot hebben kan al veel schelen."